The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.

حیات جنسی و مردم نگاری درباره مالینوسکی قسمت اول

در این مقاله کوتاه درصدد توضیح تمام ابعاد اندیشه و زندگی مالینوسکی یا آنچه درباره او گفته اند، نیستم. بلکه مایلم برای آشنایی بیشتر علاقه مندان به انسان شناسی برخی نکات درباره یکی از بنیانگذاران انسان شناسی قرن بیستم را توضیح دهم. مالینوسکی هم در زمان حیاتش و هم بعد از آن یک ابژه و سوژه مهم برای بحث های انسان شناسی بوده است. در سال 1957 ریموند فیرث شاگرد و سپس جانشین مالینوسکی در مدرسه ال. اس. ای دانشگاه لندن با انتشار کتاب «انسان و فرهنگ: ارزیابی از آثار برانیسلاو مالینوسکی» که توسط جمعی از بزرگان انسان شناسی نوشته شده بود، درواقع جریان تازه ای برای بازخوانی اندیشه و زندگی مالینوسکی فراهم کرد. و از آن تاریخ تاکنون انبوه مقالات و کتاب ها درباره مالینوسکی نوشته شده است.

این مقاله را برای انتشار در پایگاه اطلاع رسانی دکتر ناصر فکوهی نوشتم و اکنون در آنجا نیز منتشر شده است.

مقدمه

در این مقاله کوتاه درصدد توضیح تمام ابعاد اندیشه و زندگی مالینوسکی یا آنچه درباره او گفته اند، نیستم. بلکه مایلم برای آشنایی بیشتر علاقه مندان به انسان شناسی برخی نکات درباره یکی از بنیانگذاران انسان شناسی قرن بیستم را توضیح دهم. مالینوسکی هم در زمان حیاتش و هم بعد از آن یک ابژه و سوژه مهم برای بحث های انسان شناسی بوده است. در سال 1957 ریموند فیرث شاگرد و سپس جانشین مالینوسکی در مدرسه ال. اس. ای دانشگاه لندن با انتشار کتاب «انسان و فرهنگ: ارزیابی از آثار برانیسلاو مالینوسکی» که توسط جمعی از بزرگان انسان شناسی نوشته شده بود، درواقع جریان تازه ای برای بازخوانی اندیشه و زندگی مالینوسکی فراهم کرد. و از آن تاریخ تاکنون انبوه مقالات و کتاب ها درباره مالینوسکی نوشته شده است. خواندن کتاب «مالینوسکی: ادیسه یک انسان شناس» نوشته مایکل یونگ[1] در 2004 مرا ترغیب کرد این یادداشت را بنویسم. البته بعد از خواندن این کتاب به این اندیشیدم که ما در ایران تا چه میزان مالینوسکی را می شناسیم.

مالینوسکی در ایران برای انسان شناسان چهره ای کاملا آشناست زیرا از نخستین کتاب های انسان شناسی که در دهه 1340 به فارسی ترجمه و تالیف شدند، نام مالینوسکی و آثارش ذکر می شد[2]. در کتاب «تاریخ انسان شناسی»[3] نوشته ه. ر. هیس که در 1340 توسط ابوالقاسم طاهری ترجمه و انتشار یافت در فصلی با عنوان «جاذبه و رموز جزایر : در بیان احوال برانیسلاو مالینوفسکی » برای نخستین بار فارسی زبانان ایرانی با نام ماینفسکی آشنا شدند. در 1355 محسن ثلاثی اولین اثر مالینوسکی یعنی «میل جنسی و فرو نشانی آن در جوامع نامتمدن» [4]را ترجمه و منتشر ساخت. اما این کتاب هرگز تجدید چاپ نشد و اهمیت آن حتی در بین جامعه علوم اجتماعی نیز ناشناخته ماند. صادق کیا نیز در کتاب «مردم شناسی اقتصادی»[5] خود مقاله "اقتصاد ابتدایی جزایر تروبریاند" مالینوسکی را ترجمه کرده است.

اما تنها در چند سال اخیر است که با انتشار «تروبریاتدها : پژوهشهای مردم شناسی مالینوفسکی جزایر تروبریاند 1915- 1918ا» اثر مایکل یونگ، فارسی زبانان یک کتاب مستقل در معرفی مالینوسکی بدست می آورند. و همچنین در سال های اخیر کتاب «نظریه علمی فرهنگ». به فارسی منتشر شده است. ناصر فکوهی همچنین در کتاب «تاریخچه و نظریه های انسان شناسی» شرح کامل تری از اندیشه مالینوسکی ارائه کرده است. علی رغم اینها، هنوز مالینوسکی برای انسان شناسان و جامعه علوم اجتماعی ایران شناخته شده نیست. بخصوص درباره زندگی و نقش و جایگاه او در انسان شناسی ما بسیار کم سخن گفته ایم. از اینرو، این یادداشت برای پاسخ گویی مقدماتی به این نیاز است. تلاش نکرده ام به بحث های نظریه و نظریه او مالینوسکی به طور دقیق بپردازم زیرا در این زمینه منابع فارسی قابل توجهی در دسترس است. اما درباره زندگی او اینگونه نیست. زندگی مالینوسکی همانطور که کونلی و ابار می نویسند «بسیاری از انسانشناسان زندگی شخص و حرفه‌ای جالب توجهی داشتند، اما داستان مالینوفسکی حقیقتاً چیز دیگری است. علاوه بر این، داستان سرگذشت زندگی او به مراتب بیشتر از آن چیزی که خود مالینوفسکی آرزو داشته بر همگان روشن شده است.»

اسطوره مالینوسکی

رشته های علمی و دانشگاهی مثل ورزش ها، هنرها و ادبیات، ستاره ها و اسطوره های خود را می سازند و پرورش می دهند. طوریکه بدون این اسطوره های قهرمانی، دانش ها هویت و اعتبار اجتماعی و منزلت رشته ای بدست نمی آورند. علم فیزیک و ریاضیات با نیوتون و آلبرت انیشتین منزلت و هویت کسب کرده اند. مردم اغلب ارسطو و افلاطون و کانت و دکارت یا ملاصدرا را بیشتر از نام فلسفه می شناسند. و فردوسی و حافظ و شکسپیر و دانته و امثال آنها برای ادبیات حکم ستون فقرات را دارند. و چنین است نقش انسان شناس بزرگ برانسیلاو مالینوسکی[6] در انسان شناسی قرن بیستم.

برانیسلاو مالینوسکی قهرمان و اسطوره رشته انسان شناسی است. او با انجام مطالعه میدانی[7] و ابداع روش مردم نگاری[8] و مشاهده مشارکتی[9] توانست دانش انسان شناسی را در زمره علوم اجتماعی معتبر قرار دهد. انتشار کتاب «دریانوردان غرب اقیانوس آرام»[10] در 1922 را آغاز مردم نگاری علمی می دانند. مالینوسکی که لهستانی الاصل بود در کراکو در خانواده اشرافی در 1884 بدنیا آمد که پدر از ثروتمندان کراکو بودند. پدرش لاکجان[11] استاد برجسته فقه الغه و زبان شناسی زبان اسلویک در دانشگاه کراکو بود اما در 1989 درگذشت و برانیسلاو و مادرش تنها ماندند و بعد از آن مادرش ناگزیر بود هزینه های زندگی را فراهم کند و به تربیت برانیسلاو هم بپردازد.

برانیسلاو اگرچه کودک نحیف و کم بنیه ای بود اما از ابتدای نوجوانی اش استعداد درخشانی از خود بروز داد و در مدرسه سلطنتی تحصیل کرد. برانیسلاو لردنیاوا در مقاله ای درباره تحصیلات مالینوسکی که در ژورنال آیسیس 1981 منتشر شده است درباره دوستان مدرسه ای برانیسلاو می نویسد دوستان او استانیسلاو ایگناسی ویتکوویچ نقاش، نمایشنامه نویس و نویسنده بزرگ لهستان،و لئون چوایستک منطق دان، ریاضیدان، نقاش و نظریه پرداز هنر بودند. برانیسلاو در کل در میان پیشگامان جنبش مدرنیسم لهستان جوان بزرگ شد. این جنبش آرمان های دموکراتیک و انسان گرایانه و مدرنیستی داشت.

برانیسلاو در رشته فیزیک و ریاضیات در دانشگاهجاگیلونین شهر کراکو برای تحصیل ثبت نام کرد. مطالعه لرنیاو نشان می دهد که مالینوسکی در واقع در دانشکده فلسفه و رشته فیزیک به مطالعه فلسفه علم پرداخته است نه فیزیک محض یا ریاضیات. او ناگزیر بود برای اخذ دکتر آزمون سخت زبان انگلیسی دهد. از اینرو، به مطالعه متن انگلیسی کتاب «شاخه زرین»[12] جیمز فریزر انسان شناس بریتانیایی که در آن زمان شهرت داشت پرداخت چرا که شنیده بود از سبک زیبا و دلنشینی برخوردار است. شاخه زرین تاثیر عمیقی بر اندیشه برانیسلاو جوان گذاشت و او را به انسان شناسی علاقه مند کرد.

او در 1908 یعنی 24 سالگی در رشته فیزیک با گرایش فلسفه علم از دانشگاه کراکو دکتری خود را اخذ کرد و رساله اش را با عنوان «درباره اقتصاد اندیشیدن»[13] به راهنمایی فیلسوفی به نام استفان پائولیکی[14]دفاع کرد. البته مالینوسکی در 1906 رساله اش تمام کرده بود و به علت بیماری که داشت مادرش او را برای دو سال به جزایر قناری برد و در بازگشت در سال 1908 مدرک خود را اخذ کرد. کونلی و ابار بدرستی توضیح می دهند که «دیدگاههای مالینوفسکی در زمینة ریاضیات و علوم طبیعی، بعدها خودشان را در استعداد خارق العاده او در تحلیل الگوهای زبانی و گرایش انسانشناسی کارکرد گرایانة او نشان دادند. انسان‌شناسی کارکرد گرایانه او، عامل فرهنگ را در رفع نیازهای بیولوژیکی فردی مورد مطالعه قرار می داد.» [15]

سپس او به دانشگاه لایپزیگ و نزد ویلهم ونت[16] فیزیولوژیست و روانشناس بزرگ آلمانی بنیانگذار روان شناسی اجتماعی، رفت تا روان شناسی بیاموزد و به عنوان "فوق دکتری" سه ترم تحصیلی در لاپزیگ ماند. این دوره بر اندیشه مالینوسکی و نظریه کارکردگرایی که بعدا ارائه کرد بسیار تاثیر گذاشت.

مالینوسکی در 1910 برای آشنایی با انسان شناسی و دیدار جیمز فریزر به بریتانیا مهاجرت کرد. و در سال 1911 توانست یک بورس تخصیلی مهم از دانشگاه کرکو دریافت کند که این بورس هزینه زندگی و کار او تا 1914 را تامین می کرد.

او به مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن[17] رفت و در آنجا وسترمارک، سلیگمان، مارتین وایت و هابهاوس در دپارتمان انسان شناسی فعالیت و تدریس می کردند. مارتین وایت بنیانگذار اولین کرسی جامعه شناسی در انگلستان بود و به مالینوسکی کمک کرد تا بتواند اولین اثرش با نام «خانواده در میان بومیان استرالیا»[18] در 1913 توسط انتشارات دانشگاه لندن بچاپ برساند. این کتاب حاصل سه سال اقامت و مطالعه اسنادی و کتابخانه ای مالینوسکی با دانش انسان شناسی بود. در جریان تالیف این کتاب او با ریورث[19] انسان شناس کلاسیک آشنا شد و دوستی پایداری با یکدیگر پیدا کردند.

مالینوسکی در اوایل 1914 همراه با «هیات روبرت موند»[20] به کشور کوچک پاپو گینه نو[21] یا ملانزی در جنوب غربی اقیانوس ارام رفت و در آنجا در بین قبایل میلو و جزایر تروبریاند به مطالعه پرداخت. اقامت او در این جزایر ناشی از این بود که در این زمان جنگ جهانی اول آغاز شده بود و مالینوسکی به عنوان یک لهستانی وابسته به امپراطوری اتریش خصم بریتانیا در جنگ جهانی اول، دیگر حق خروج از آن مناطق را که تحت کنترل بریتانیا بود، نداشت. در عین حال، ملانزی نیز سرزمین بکر و بدیعی برای مطالعه انسان شناسی بود و مالینوسکی مانند کریستف کلمب به کشف بزرگی نائل آمده بود.

ملانزی که تنها 6 میلیون نفر جمعیت دارد، متنوع ترین سرزمین فرهنگی جهان با 850 زبان بومی است. این سرزمین کوچک از زمان مالینوسکی تاکنون مهمترین حوزه مطالعات انسان شناسان بوده است زیرا این سرزمین تنها 18 درصد آن شهرنشین هستند و بقیه مردم اقوام و قبایل پراکنده در جزایر می باشند. همچنین بیشترین پدیده های فرهنگی و طبیعی این سرزمین برای مردم جهان همچنان ناشناخته است و استعداد زیادی برای کشفیات و مطالعات انسان شناختی دارد.

کونلی و ابار ورود مالینوسکی به گینه نو را اینگونه توضیح می دهند:

مالینوفسکی در سپتامبر 1915 به گینة نو وارد شد. او در بندر عورسبی در حالیکه منتظر کشتی بود، تا او را به شرق ببرد، کار میدانی خودش را میان ساکنان منطقه جنوبی گینه نو که حدود 6 ماه قبل اشغال شده بود آغاز کرد. این گونه علاقه‌مندی او از همان روزهای اول ورودش شروع شد، به طودی که به جمع‌آوری اطلاعات و داده‌هایی در زمینة ساختار اجتماعی پرداخت. در طول دو هفته نخست به دو نقص اساسی در کارش پی‌برد. یکی اینکه او زبان نمی‌دانست دوم اینکه وقت زیادی را برای مشاهده مردم مورد مطالعه صرف نمی‌کرد. تلاش برای بر طرف کردن این نقایص باعث شد تا او موضوع مورد مطالعه‌اش را در کارهای بعدی اش و مسلماً در زمینة تاریخ مردم‌شناسی بهتر تعریف کند.

مالینوسکی در ابتدا مدتی در بین اقوام میلو[22] در منطقه گینه نو ماند. حاصل این اقامت کتاب «دین بدوی و تفکیک پذیری اجتماعی»[23] بود که به زبان لهستانی در کراکو در 1915 انتشار یافت. مالینوسکی همچنین گزارش اتنوگرافیکی با عنوان «بومیان میلو»[24] در همان سال 1915 به زبان انگلیسی نوشت و در استرالیا انتشار یافت.

اما مهمترین بخش مطالعه میدانی مالینوسکی درباره اقامت طولانی اش در بین اقوام جزایر تروبریاندها[25] است که مهمترین حاصل آن ابتدا در کتاب «دریانوردان غرب اقیانوس ارام» در 1922 منتشر شد. مالینوسکی به آشلی منتاگو[26]، نخستین دانشجوی او در ال. اس. ای درباره این کتاب گفته بود موقع تالیف این کتاب حالش چندان خوب نبوده است. در عین حال، بعد از اتمام کتاب، آن را به 37 ناشر می فرستد. تا عاقبت راتلج با توجه به مقدمه ای که جیمز فریزر بر آن می نویسد انتشار کتاب را قبول می کند.[27]مالینوسکی این کتاب را به پروفسور سلیگمن استادش در ال. اس. ای. تقدیم کرده است. کسی که بعد از بازگشت مالینوسکی به ال. اس. ای با او در یک اتاق کار می کردند و مالینوسکی گرچه با او اختلافاتی داشت اما هموراه به بزرگی یاد می کرده است.

مطالعات مالینوسکی در بین تروبریاندها دستاوردهای نظری و روش شناختی فراوانی داشت. او اولا نشان داد که عقده ادیپ در بین تروبریاندها وجود ندارد زیرا این جامعه مادرتبار[28] و مادر سالار است و مطابق نظریه فروید این عقده در بین جوامع پدرتبار ثابت شده بود. این یافته مالینوسکی بسیار اهمیت داشت زیرا نشان داد که عقده ادیپ برخلاف نظریه فروید جهانی نیست و نمی تواند باشد. او همچنین نشان داد که نقش های زنانه و مردانه امور فطری و طبیعی نیستند بلکه ناشی از فرهنگ و الزامات آنند. زیرا در جوامع مادرتبار مانند تروبریاندها، که تمام مسائل تبار، خویشاوند و روابط اجتماعی از نظر حقوقی از طریق زنان شکل می گیرد، زنان نقش هایی را ایفا می کنند که در جوامع ما مردانه شناخته می شوند. و بالعکس مردان قبایل تروبریاند بکار تربیت و مراقبت از فرزندان می پردازند و نقش های احساسی و عاطفی ایفا می کنند. کتاب «میل جنسی و فرونشانی آن در جوامع نامتمدن» [29]که در 1927 منتشر شد انبوهی از گزارش های دست اول از یک جامعه مادرتبار بود که به روش علمی و مبتنی بر مردمنگاری و مشاهده مشارکتی مالینوسکی تهیه شده بود.

علاوه بر این، مالینوسکی درباره رسم کولا [30] و کارکردهای آن توصیف های دقیقی ارائه کرد و توانست نظریه کارکردگرایی[31] را در آن زمان به مثابه رهیافتی علمی تثبیت کند. رسم کولا نوعی نظام اقتصادی و سیاسی مبتنی بر نوعی مبادله پایای و متقابل بود. مارسل موس، بینان گذار انسان شناسی فرانسه، کتاب کلاسیک و مشهور «هدیه» را عمدتا براساس داده های مالینوسکی از رسم کولا نوشت. نظریه کارکردگرایی مالینوسکی بسیار ساده است. او معتقد است تمام مولفه های فرهنگ دارای کارکرد مشخصی برای تامین نیازهای روانی، اجتماعی و زیستی فرد دارند. پس از تامین نیازهای فرد است که نیازهای جامعه بصورت یک کل هم تامین می شود. این دیدگاه در همزمان با نقد رادکلیف-براون مواجه شد و نظریه کارکردگرایی ساختاری را مطرح کرد که طبق آن فرهنگ در خدمت تامین نیازهای ساختاری جامعه است.

 

 

--------------------------------------------------------------------------------

[1] از مایکل یونگ کتابی درباره مالینوسکی با مشخصات زیر به زبان فارسی ترجمه شده است:

یونگ، مایکل و. ، 1373، تروبریاتدها : پژوهشهای مردم شناسی مالینوفسکی جزایر تروبریاند 1915- 1918، تهران، طرح نو

[2] برای آشنایی با منابع مالینوسکی در زبان فارسی به آدرس زیر مراجع شود:

http://www.fakouhi.com/node/1126

[3] هیس، ه. ر.،‌1340، تاریخ مردم شناسی،‌ترجمه ابوالقاسم طاهری، تهران، ابن سینا

[4] مالینوفسکی، برانیسلاو، 2535،‌ میل جنسی و فرونشانی آن در جوامع غیرمتمدن،‌ ترجمه محسن ثلاثی، تهران، سیمرغ.

[5] مالینوفسکی، برانیسلاو،" اقتصاد ابتدایی جزایر تروبریاند " در کیا، م. ( اقتباس ) ، 1354، مردم شناسی اقتصادی، تهران، انتشارات دانشکده علوم اجتماعی و تعاون .

[6] Bronis?aw Kasper Malinowski (1884- 1942)

[7] fieldwork

[8] ethnography

[9] participant observation

[10] Argonauts of the Western Pacific

[11] Lucjan

[12] The Golden Bough

خلاصه یک جلدی از این این 16 جلدی به زبان فارسی ترجمه شده است. اغلب در جهان از مجموعه شاخه زرین این کتاب خلاصه ترجمه و شناخته شده است.

[13] On the Economy of Thinking

[14] Stefan Pawilicki

[15] این مقاله در خانه انسان شناسی ایران منتشر شده است:

جان ام. کونلی و ویلیام ام. ابار. تأثیرات پایدار کتاب «جنایت و آداب و رسوم در جامعه وحشی ، مالینوفسکی. مترجم: رضا حقیقی.

http://anthropology.ir/?q=node/591

[16] Wilhelm Maximilian Wundt (1832-1920)

[17] London School of Economics

[18] Family Among Australian Aboriginals

[19] W. H. R. Rivers

[20] Robert Mond Expedition

[21] Papua New Guinea

[22] Mailu

[23] Primitive Religion and Social Differentiation

[24] The Natives of Mailu

[25] The Trobriand Isles

[26] Ashley Mentagu

[27] پروفسور اشلی منتاگو در 1942 بعد از درگذشت مالینوسکی مقاله بلندی درباره زندگی و اندیشه او می نویسد که در مجله آیسیس جلد 34 شماره 2 پاییز ا942 با عنوان «برانیسلاو مالینوسکی: 1884-1942) منتشر می شود. در تدوین این مقاله من علاوه بر کتاب میشل یونگ، از مقاله اشلی منتگو نیز استفاده کرده ام.

[28] matrilineal

[29] Sex and Repression in Savage Society

[30] Kula

[31] functionalism

+ نوشته شده در چهارشنبه 31 مرداد1386ساعت 10:8 بعد از ظهر توسط نعمت‌الله فاضلی

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.

آمار سایت

  • شمارنده سایت:4,250,591
  • محتوای منتشر شده:822
  • بازدیدکنندگان:
    • امروز:79
    • هفته جاری:2650