The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.

لباس دانشگاهی

یکی از دلمشغولی های حرفه ایی من شناخت و تبیین ”فرهنگ دانشگاهی“ (culture academic) است. از نظر انسان شناختی دو گونه می توان به ”نهاد دانشگاه“ نگریست. اول، دانشگاه به منزله نوعی ”موسسه“ یا ”سازمان“ (organization) صرفآرسمی، دوم، تلقی دانشگاه به منزله نوعی فرهنگ. منظور از ”فرهنگ دانشگاهی“ ”نظام معایی“، ” شیوه ها و الگو های زیست و رفتار“ در دانشگاه است. دانشگاه و انسان دانشگاه نوع خاصی از فرهنگ را بوجود می آورند که به کمک آن بتوانند به ارزش ها و اهداف تعیین شده در نظام دانشگاهی دستیابند. این فرهنگ مانند دیگر فرهنگ ها از متغییر های گوناگون تاثیر می پذیرد و در بردارنده ی مولفه های گوناگون است. اما در عین حال دارای ماهیت مستقل است. فرهنگ دانشگاه اگرچه متاثر است از جامعه و نظامهای دینی و سیسی و اقتصادی است،

لباس و فرهنگ دانشگاهی در دانشگاه لندن

نکته اول
یکی از دلمشغولی های حرفه ایی من شناخت و تبیین ”فرهنگ دانشگاهی“ (culture academic) است. از نظر انسان شناختی دو گونه می توان به ”نهاد دانشگاه“ نگریست. اول، دانشگاه به منزله نوعی ”موسسه“ یا ”سازمان“ (organization) صرفآرسمی، دوم، تلقی دانشگاه به منزله نوعی فرهنگ. منظور از ”فرهنگ دانشگاهی“ ”نظام معایی“، ” شیوه ها و الگو های زیست و رفتار“ در دانشگاه است. دانشگاه و انسان دانشگاه نوع خاصی از فرهنگ را بوجود می آورند که به کمک آن بتوانند به ارزش ها و اهداف تعیین شده در نظام دانشگاهی دستیابند. این فرهنگ مانند دیگر فرهنگ ها از متغییر های گوناگون تاثیر می پذیرد و در بردارنده ی مولفه های گوناگون است. اما در عین حال دارای ماهیت مستقل است. فرهنگ دانشگاه اگرچه متاثر است از جامعه و نظامهای دینی و سیسی و اقتصادی است، اما آنچه به آن به منزله نوعی فرهنگ متفاوت از فرهنگ های دیگر هویت و امتیاز می بخشد، شکل گیری و بسط و اتکا آن به ارزش های حاکم بر علم و فعالیت فکری و فرهنگی است. علم و فعالیت علمی نیز در جهان مدرن عمدتآ در قالب رشته های دانشگاهی تبلور و سازمان یافته است. در نتیجه فرهنگ دانشگاهی حاصل جمع ارزش ها و باورها و الگوهایی رفتاریی است که در ”فرهنگ های رشته ایی“ (plinaryculture dici) وجود دارد. بنابراین، از دیدگاه انسان شناسی مهمترین عامل در تعریف و شناخت فرهنگ دانشگاه در نظر گرفتن این فرهنگ به منزله نوعی فرهنگ مستقل و متمایز از دیگر فرهنگ ها است.

بر طبق تلقی اول، یعنی نگرش سازمانی، دانشگاه به منزله نوعی کارخانه است که در آن به ”تولید و توزیع دانش“ پرداخته می شود، و دولت یا حکومت نیز کارفرما یا ریسس این کارخانه است. حکومت یا کارفرما مناسب نیازهای خود به دانشگاه دستور می دهد چه کالایی را تولید و توزیع کند. همچنین کارفرما قوانین کار و نظم و مقررات مربوط به کار و رفتار در کارخانه را تعیین می کند. در نتیجه همه افراد اعم از کارگران و نیروهای ماهر موظف هستند طبق مقررات رفتار کنند. در غیر اینصورت از کار اخراج می شوند. در این تلقی البته نوعی نظام ارزشی و هنجاری برای دانشگاه در منظور می شود، اما نظام ارزشی که کارفرما آن را ساخته و پرداخته است، نه آن نظام ارزشی، باورها، رسوم، آیین ها و الگوهای فرهنگی که برخاسته از طبیعت و ماهیت علم و فعالیت فکری است. بر اساس تلقی ”کارخانه“ ایی، اغلب برای بهبود وضعیت دانشگاه ها از امکانات مربوط به فرایند تولید دانش مثل بهبود وضعیت آزمایشگاهها و کتابخانه ها و کلاس های درس، کتاب ها، ارتقاء، استادان، گزینش دانشجویان مستعدتر و ….صحبت می شود. ولی ”فرهنگ دانشگاه“ نادیده گرفته می شود. از دیدگاه انسان شناسی دانشگاه نوعی ”اجتماع“ و ”محیط انسانی“ است، که در آن انسان ها به تعامل با هم می پردازند و برای رسیدن به اهداف خاص و دستیابی به زندگی مطلوب تر بر اساس نظام ارزش های علمی و فکری تلاش می کنند. از اینرو برای بهبود وضعیت دانشگاه ابتدا باید ابعاد سازنده بعد ”ذهنی“ و ”معنایی“ دانشگاه که از درون تاریخ و طبیعت علم و آموزش برخاسته است مورد توجه قرار گیرد.

نکته دوم
امروز سه شنبه ششم آگوست است. بر حسب تصادف روزنامه ایندپندنت روز پنجشنبه چهارم ژوییه (13 مرداد 1381) را امروز در جایی دیدم. ایندیپندنت گزارش خبری در باره لباس دانشجویان نوشته بود. بر اساس این خبر دانشجویان باید بیشتر به عرف و الگوهای معمول و متعارف لباس توجه نمایند، در غیر اینصورت مدرک تحصیلی به آنها داده نمی شود. این امر باعث شد من که از روز پیش در حال نوشتن در باره مد و لباس در لندن بودم و از بدو ورودم به لندن به لباس دانشگاهیان می اندیشیدم، امروز نوشتن درباره لباس دانشگاهیان بپردازم.

لباس و آرایش دانشگاهیان در بریتانیا از دو بعد برای من اهمیت دارد. اول این که لباس پاره ایی از فرهنگ دانشگاهی است و شناخت این فرهنگ بخشی از دلمشغولی حرفه ایی من است. دوم این که در میان عناصر سازنده ” فرهنگ دانشگاه“، لباس در نظام دانشگاهی غرب با نظان دانشگاهی ایران دو معنای کاملآ متفاوت و متضاد دارند. در حا لیکه در دانشگاههای غرب لباس عمومآ پاره ایی از ”حوزه خصوصی“ تلقی می شود و دانشجو و دانشگاهی بنا بر سلیقه و میل و انتخاب فردی مدل و سبک لباس خود را انتخاب می کند، در دانشگاه های ایران عمومآ لباس مقوله ایی متعلق به ”حوزه عمومی“ است که دولت سبک و الگو آن را مشخص می سازد. تفاوت دیگر آن است که در غرب در برخی زمینه ها ”فرهنگ دانشگاه“ الگوی لباس خاصی را تعیین می کند، در حالیکه در ایران چیزی به نام ”فرهنگ دانشگاه“ هنوز شکل نگرفته است. این تفاوت ها مرا بیشتر به سوی مقوله لباس می کشاند.

غرض از توضیحات فوق بیان این نکته است که در غرب دانشگا ه امروز بیشتر به منزله نوعی فرهنگ است تا یک کارخانه. بر اساس تجربه ایی که من در دانشگاه لندن داشته ام استقلال فرهنگی دانشگاه و اتکا دانشگاه به فرهنگ خود، یکی از ارکان سیاست گذاری در نظام آموزش عالی بریتانیا ست. این موضوع در تمام زمینه های آموزشی. اداری، پژوهشی، و فرهنگی قابل مشاهده است. دولت یا هیچ نهاد دیگری جز دانشگاه قادر به تصمیم گیری درباره اینکه دانشگاهیان چگونه رفتار و گفتاری باید داشته باشند نیست. لباس یکی از عناصر فرهنگی است که در جامعه امروز غرب اهمیت زیادی داراست، اما در دانشگاه دولت تعیین کننده این که دانشجویان و استادان چه چیزی باید بپوشند نیست. اما عرف و سنت های دانشگاهی برای مناسبت ها و موقعیت های گوناگون مثل جشن فارغ التحصیلی، مراسم ارتقاء استادان، جلسات رسمی، و کلاس درس نوع الگوی پوشش را تعیین می کند. به همین دلیل رعایت موازین دانشگاهی توسط افراد به صورت ناخودآگاه و با اشتیاق انجام می شود.

نکته سوم
یکی از آشناترین مولف های فرهنگ دانشگاهی ایران و در عین حال یکی از ”مسئله زا“ ترین (problematic) آنها لباس است. در ایران دانشگاه ها اغلب قوانین رسمی و غیر رسمی خاصی را برای الگوها لباس وضع کرده اند. محور این قوانین ”اسلامی کردن“ محیط دانشگاه یا ظاهری اسلامی به فضای دانشگاهی دادن است. دولت در دانشگاه ها حساسیت زیادی در باره ”رعایت قوانین اسلامی“ و تبعیت از سیاست های رسمی نشان می دهد. تابلو در ورودی دانشگا ه ها، که در آن نوع ” پوشش مناسب“ برای آقایان و خانم ها با جزییات شرح داده شده است، و رفتار نگهبانان دانشگاه ها که با دقت به پوشش افراد نظارت می کنند،برای این منظور است که به دانشجو این پیام را الغا کند که او به یک ” مکان مقدس“ وارد می شود، و این پوشش لباسی است برای اجرای ” مناسک دینی“ . اما از آنجا که دانشجویان اغلب جوان هستند و جوانان تمایلات زیادی برای انتخاب آزادانه ”سبک زندگی“، بخصوص پوشش خود دارند، اغلب در برابر اینگونه قوانین واکنش های منفی نشان می دهند. خط مشی دولت در این زمینه، از طرف دانشجویان به منزله استفاده ابزاری از عرصه فرهنگ برای ”کنترل سیاسی“ و ورود به ”حوزه خصوصی“ زندگی تلقی می شود. از اینرو دانشجویان تمهیدات و روش های گوناگونی برای سرپیچی از الگوی رسمی دولتی لباس ابداع کرده اند. این امر موجب شده است آشکارا ارزش های رسمی به چالش کشیده شوند و در سال های اخیر محیط دانشگاه و پوشش و آرایش یا ظاهر دانشجویان به امری کاملآ سیاسی مبدل شده است.

مجله ”چهره“(Face The) مجله مشهور سبک های جدید در بریتانیا است.

سبک مشهور به ”ریخت شکن“ یا ساخت زدا“ (Deconstruction) که تا سال 1993 برای یک دهه مد غالب اروپا و آمریکا بود مبتنی بر عناصر زشت کننده و ضد زیبایی شناسی در لباس بود. در سبک ریخت زدا لباس مردان بدون اتو همراه با درز ها و پارگی هایی و دوخت ها و کوک ها آشکار بود. لباس زنان نیز کت دامن و لباس ها کوتاه گشاد با رنگ های روشن و تحریک کننده، با تصاویر حیوانات بود. از سال 1994 به بعد بتدریج سبک مشهور به ”سبک درخشان“ (ourmGla Dress ) جانشین آن شد که” مد درخشان تازه“ نیز گفته می شد.

من تا آمدنم به انگلستان از سبک های غربی لباس تنها با واژه پانک (Punk) آشنا بودم، سبکی که بعد هامتوجه شدم سبک بریتانیایی پرطرفدار و متداول خیابانی دهه ی 1970بود ه است. البته در ایران این سبک بیشتر با گروه های

موسیقی پانک همراه است و در سال های 1370 و بعد از آن در میان جوانان شمال شهر تهران رایج شده بود
+ نوشته شده در جمعه 9 شهریور1386ساعت 11:56 قبل از ظهر توسط نعمت‌الله فاضلی

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.

آمار سایت

  • شمارنده سایت:4,216,538
  • محتوای منتشر شده:822
  • بازدیدکنندگان:
    • امروز:310
    • هفته جاری:3260