The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.

کاربردهای قصه گویی و روایت سازی در علم

دراین یادداشت کوتاه می خواهم با استفاده از مطالب یکی کتاب در این زمینه اهمیت تفکر روایی یا اندیشیدن به کمک روایت را توضیح دهم. در واقع ما همواره در حال روایت سازی هستیم، این یادداشت تنها نوعی یادآوری و خودآگاه شدن به این واقعیت است. اهمیت دیگر این موضوع این است که بسیاری دانشجویان و محققان اغلب مشکل نوشتن دارند. آنها ابراز می کنند که ایده های زیادی دارند یا منابع زیادی خوانده اند اما برای بیان و نگارش ایده ها و اطلاعات شان مشکل دارند. نمی دانند چگونه به ایده ها و داده های شان انسجام دهند. روایت پردازی تکنیک کارآمدی برای انسجام بخشی به کارهای فکری ما در هر رشته علمی است.

کاربردهای قصه گویی و روایت سازی در علم

ما اغلب تصور دو گانه ای از قصه و روایت داریم. از یک سو آن را جالب و سرگرم کننده و گاه آموزنده می دانیم. و حتی از حیث زیبایی شناختی و هنری به ستایش قصه گوها و روایت پردازان بزرگ مانند تولستوی، داستایوسکی و هدایت می پردازیم. اما در عین حال، قصه ها را چون حاصل تخیل آدمی است و واقعی نیستند به نوعی مضموم می شماریم. گویی دروغ هایی هستند که برای سرگرمی و لذت گفته شده اند. ما قصه را از مقوله علم نمی دانیم. از اینرو بسیاری هستند که حوصله خواندن و شنیدن قصه را ندارند. اما بررسی های علمی نشان می دهد که قصه گویی یکی از مهمترین ارکان ذهن آدمی برای اندیشیدن در هر زمینه ای حتی علم است. من در این یادداشت کوتاه می خواهم با استفاده از مطالب یکی کتاب در این زمینه اهمیت تفکر روایی یا اندیشیدن به کمک روایت را توضیح دهم. در واقع ما همواره در حال روایت سازی هستیم، این یادداشت تنها نوعی یادآوری و خودآگاه شدن به این واقعیت است. اهمیت دیگر این موضوع این است که بسیاری دانشجویان و محققان اغلب مشکل نوشتن دارند. آنها ابراز می کنند که ایده های زیادی دارند یا منابع زیادی خوانده اند اما برای بیان و نگارش ایده ها و اطلاعات شان مشکل دارند. نمی دانند چگونه به ایده ها و داده های شان انسجام دهند. روایت پردازی تکنیک کارآمدی برای انسجام بخشی به کارهای فکری ما در هر رشته علمی است.

کتاب «روایت در فرهنگ: استفاده های قصه گویی در علوم، فلسفه و ادبیات» (1990) ویراسته کریستوفر ناش
از جمله آثار بدیعی است که ما را با یکی از وجوه مهم و ناآشنا ذهن انسان آشنا می سازد. انسان نه تنها به قصه گویی علاقه مند است و از ساختن و شنیدن قصه ها لذت می برد و آن را به مثابه نوعی سرگرمی و گاه ابزاری تربیتی استفاده می کند، بلکه مهمتر از آن قصه پردازی و روایت سازی یکی از مهمترین شیوه های اندیشیدن و اندیشه آدمی، تمام مردم از جمله دانشمندان، فیلسوفان و محققان رشته های مختلف است. ما همه در کار قصه گویی هستیم. همه ما رخدادهای عالم را تداعی و بازسازی و سپس روایت می کنیم.ما حوادث را می بینیم، تجربه می کنیم و سپس تعدادی از آنها را کنار هم می گذاریم و به آنها انسجام و ساختاری می دهیم و به این طریق قصه و روایتی می سازیم. قصه ها امور موجود در عالم نیستند. ما آنها را می سازیم. و البته در ساختن آنها نقطه نظر یا چشم انداز مان از حوادث را بیان می کنیم. از اینرو روایت های ما از روایت های دیگران متفاوت است. از اینرو همه ما دست اندرکار قصه پردازی و روایت سازی هستیم. از عامه مردم در شب نشینی ها و مهمانی ها تا روزنامه نگاران و مورخان و دانشمندان. تنها نوع و شیوه قصه های دانشمندان و محققان با قصه های دیگر تفاوت می کند. اما تمام قصه ها دارای زمان، گوینده، ساختار و نقطه نظر معین است. کاربردهای قصه در ادبیات (شفاهی و کتبی) شناخته شده است. اما کاربردهای آن در علوم بخصوص علوم دقیقه و طبیعی برای بسیاری ناشناخته است. اما اکنون در سایه پیشرفت ها و بحث های طولانی که در اتنومتدولوژی، زبانشناسی روانشناختی، سازه گرایی اجتماعی، مطالعات انتقادی حقوقی، علوم اجتماعی (تاریخ، جامعه شناسی، انسان شناسی، اقتصاد)، فلسفه علم، و علوم طبیعی انجام گرفته است، دیگر نمی توان اهمیت و جایگاه حالت روایی و قصه گون ( narrative ) گفتمان امور انسانی در تمام زمینه ها را انکار کرد یا دست کم گرفت. متفکران متعدد نشان داده اند که روایت و قصه در تمام «فعالیت های شناختی» (ریکور)، «تفکر تاریخی» (وایت)، «رویه ها، اعمال و تحلیل های روان شناختی» (لاکان)، و «کنش ها و نقدهای سیاسی» (لیوتارد) ما نقش کانونی و اساسی دارد. به تعبیر فردریک جیمسون حرکت زبان و نوشتن در طول تاریخ اساسآ روایی بوده است. کل فرایند، کارکرد اصلی در مغز انسانی دارد.

دونالد مگکلوسکی در مقاله «قصه گویی در علم اقتصاد» نشان می دهد که چگونه اقتصاد دانان که علم اقتصاد را معادل علم فیزیک در علوم اجتماعی می دانند در کار قصه گویی هستند و قصه گویی بنیان روش شناختی و معرفت شناختی بسیار قوی در این دانش دارد. او می نویسد «اقتصاددانان گویندگان قصه ها و سرایندگان اشعارند. از این راه است که می توان به نحو بهتری فهمید که اقتصاددانان چه کاری انجام می دهند» (همان 5).
او استدلال می کند که دو راه برای فهم و شناخت چیزها وجود دارد: یکی ساختن استعاره و دیگری گفتن قصه و روایت. ما این کار را از طریق نوشتن شعر یا رمان معمولا انجام می دهیم. در علم ما از راه بیان تاریخ یا ساختن مدل، روایت و استعاره را بکار می بریم. ما وقتی درباره حوادث و وقایعی که در گذشته دور یا نزدیک سخن می گوییم روایت پردازی می کنیم. این سازوکار ذهن در مواجه با گذشته و بیان و توصیف و تحلیل آن است. اما وقتی می خواهیم درباره آینده پیش بینی کنیم یا از چیزی سخن بگوییم که فاقد زمان مشخص است، معمولا به کمک استعاره یک مدل از آن پدیده می سازیم. پس ما دو نوع استدلال داریم: یکی «استدلال مدل سازی»[1] دوم «استدلال قصه گویانه» یا روایی[2] به اعتقاد مگکلوسکی علم اقتصاد نوعی تاریخ اجتماعی است. اقتصاددانان وقتی توانسته اند دانش معتبری ارائه کنند که به گذشته نگاه کرده اند و توانسته اند روایت های معتبر و منسجم تری از رخداد های پیشین عرضه نمایند. مگکلسکی مثال های متعددی از تاریخ علم اقتصاد ارائه می کند و خصلت روایی و قصه گویانه آنها را نشان می دهد. برنشتاین همچنین به بررسی کاربردهای قصه گویی در روانکاوی می پردازد. به اعتقاد برنشتاین «یکی از راه هایی که انسان از طریق آن به ارزیابی و تفسیر حوادث در زندگی خود می پردازد، روایت پردازی و قصه گویی است. روانکاوی با استفاده از این اصل نه تنها به مطالعه انسان می پردازد بلکه روانکاوان خود نتایج پژوهش ها و فعالیت های شان را به کمک روایت هایی که می سازند تفسیر و ارائه می کنند. هم هاره در مقاله «برخی عرف های روایی در گفتمان علمی» به بررسی کاربرد ضمایر «من» و «ما» در تحقیقات علمی می پردازد و نشان می دهد که دانشمندان چگونه تلاش کرده اند تا از کاربرد من در گزارش نوشتن پرهیز کنند اما در نهایت در نتیجه خصلت روایی گفتمان علمی، ناگزیر بوده اند که همچنان ضمیر من را به اشکال مختلف بکارببرند.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Modelling arrgument

[2] storytelling argument

+ نوشته شده در سه شنبه 14 فروردین1386ساعت 11:47 بعد از ظهر توسط نعمت‌الله فاضلی

دیدگاه‌ها

ارسال نظر جدید

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.

آمار سایت

  • شمارنده سایت:4,216,578
  • محتوای منتشر شده:822
  • بازدیدکنندگان:
    • امروز:350
    • هفته جاری:3300