نگرشی نو به سیاست فرهنگی: سیاست فرهنگی از دیدگاه مطالعات فرهنگی

مشخصات کتاب
نویسنده: 
دکتر نعمت الله فاضلی و دکتر مرتضی قلیچ
نام لاتین کتاب: 
new approach to cultural policy: cultural policy from cultural studies perspective
زبان: 
فارسی
انتشارات: 
انتشارات تیسا
سال چاپ: 
1392

مطالعات فرهنگی، به مثابه حرکتی دانشگاهی، درصدد فهم و مداخله در رابطه میان «قدرت» و «فرهنگ» است. مطالعات فرهنگی، تولید، توزیع و مصرف و بازنمایی فرهنگ را نقطه پیچیده و پرتنشی می‌داند که چندگانگی نیروها در آن نهفته است. کتاب نگرشی نو به سیاست فرهنگی، سیلست فرهنگی از دیدگاه مطالعات فرهنگی، اثر جدید نعمت اله فاضلی و مرتضی قلیچ است که به تازگی انتشارات تیسا آن را روانه بازار نشر کرده است. نوشتار حاضر به معرفی این کتاب می پردازد.
این کتاب با هدف ارائه رویکرد و نگرش تازه به سیاست فرهنگی نوشته شده است. منظور از نگرش تازه در اینجا نگرش متفاوت به سیاست فرهنگی در فضای گفتمان های سیاست فرهنگی در ایران امروز است. ما اگر بخواهیم از منظر گفتمانی به فضای مطالعات سیاست فرهنگی در ایران نگاه کنیم، می توان گفت که جریان اصلی و گفتمان غالب در سیاست فرهنگی یا در حوزه مطالعات سیاست فرهنگی «گفتمان مدیریتی» است. گفتمان مدیریتی عبارت است از گفتمانی که هدف آن ارائه خدمات به سیاست گذاری فرهنگی است. ما هنگام مطالعه مباحث سیاست فرهنگی باید بین سه مقوله تفکیک قائل بشویم. 1. تحلیل سیاست گذاری، 2. خدمات سیاست گذاری و 3. موضع گیری در سیاست گذاری. در ایران از همان ابتدای شکل گیری مطالعات سیاستگذاری در تمام حوزه ها از جمله سیاست فرهنگی، گفتارهای تولید شده در دو مقوله خدمات سیاستگذاری و موضع گیری نسبت به سیاست گذاری ها قرار می گیرد.
رویکرد جدید به سیاست فرهنگی این است که به جای رویکرد مدیریتی، «رویکرد مطالعات فرهنگی» مطرح شود. در رویکرد مطالعات فرهنگی در سیاست گذاری فرهنگی هدف این است که به نوعی سازمان ها و مراکز و نهادهای مرتبط و دخیل در فرهنگ را تجزیه و تحلیل و ارزیابی شود. در سیاست گذاری از منظر مطالعات فرهنگی تلاش میشود که به جای این که ما صرفا به بحث های کارشناسی، فنی و بوروکراتیک تکیه کنیم، تکیه اصلی بر این باشد که مردم، جامعه و گروه های مختلف چه تلقی و برداشتی از فعالیت ها و برنامه های فرهنگی دارند و در واقع سیاست فرهنگی را بر اساس آنچه جامعه، گروه های اجتماعی می فهمند دنبال می کند. به طور مشخص رویکرد مطالعات فرهنگی، رویکردی است که به شیوه ای دموکراتیک تر مسائل فرهنگی را تجزیه و تحلیلی می کند. در این دیدگاه توجه خاصی به جایگاه و نقش دولت، حکومت و تمام فعالیت های سازمان یافته در زمینه تولید و توزیع و کاربست فرهنگ و نمادهای فرهنگی و نقش آنها در شیوه زندگی مردم و نهادها می شود.
همچنین تلاش شده کتاب با نثری ساده و روان نوشته شود تا خواننده بتواند بدون دشواری و پیچیدگی زبان علمی کتاب را بفهمد و بخواند و از آن لذت ببرد. این کتاب، نخستین کتابی است که سیاست فرهنگی را از منظر مطالعات فرهنگی به ایرانیان معرفی می کند. «اولین بودن» کتاب هم حُسن دارد و هم نقطه ضعف. حُسن از این جهت دارد که نوآوری برای خواننده ایرانی دارد؛ و نقطه ضعف آن این است که این دیدگاه تاکنون در ایران شناخته شده نیست و خواننده نمی تواند تمام مباحث مرتبط با موضوع را در منابع فارسی پیدا کند. همچنین چون منابع، متون و اطلاعات نادری در این زمینه وجود دارد، به همین دلیل کمتر این فرصت وجود دارد که به کمک دانش انباشته شده موجود بحث ها درباره ایران را پیش ببرد.
این کتاب را باید به شیوه خاصی استفاده کرد. خواننده باید رویکردهای مطالعات فرهنگی و سیاست فرهنگی رو بشناسد. این نکته را باید در نظر داشت که مباحثی که در این کتاب ارائه شده کامل نیستند و تنها در سطح طرح مسئله هستند و قطعا کمبودها و مشکلات زیادی در هر کدام از بحث ها داریم. به عنوان اولین کتاب، ارائه دیدگاه و طرح مسئله است تا تشریح نکات ضروری یا ارائه دانشی همه جانبه درباره این دیدگاه.
معرفی فصول کتاب
این کتاب از نه فصل تشکیل شده که فصل اول آن به مفاهیم های نظری و ضرورت های عملی سیاست فرهنگی اختصاص پیدا کرده است. تلاش این فصل پاسخ به  این پرسش است که آیا اساساً چیزی به نام سیاست فرهنگی به لحاظ نظری امکان پذیر است یا خیر. آیا می شود فرهنگ را انتظام بخشید و جهت داد؟ فرهنگ را آیا می توان در چشم اندازی خودآگاهانه، برنامه ریزی و مهندسی شده جلو برد و متحول کرد؟  دو دیدگاه کاملاً متفاوت، یعنی دیدگاهی که در آن معتقد اند امکان پذیر نیست و دیدگاهی که معتقداند امکان پذیر است، ارزیابی انتقادی شده و نشان می دهد که به هر حال در عمل همه دولت ها حتی دولت هایی که ظاهراً سیاست فرهنگی ندارند در فرهنگ مداخله می کنند. در این فصل  فهم متفاوتی از سیاست فرهنگی ارایه شده و اینکه در همه جا سیاست فرهنگی وجود دارد.
در فصل دوم به توضیح این موضوع اختصاص دارد که اساساً مطالعات فرهنگی که ما از درون آن سعی داریم سیاست فرهنگی را باز تعریف و تشریح کنیم چیست و در چهارچوب گفتمان مطالعات فرهنگی، سیاست فرهنگی چه جایگاهی دارد. تاریخچه گفتمان مطالعات فرهنگی را از سال های 1964 به بعد مرور شده و اینکه چطور در مطالعات فرهنگی کلاسیک، سیاست فرهنگی جایگاهی نداشت اما به تدریج در سالهای 1990 به بعد چرخشی در مطالعات فرهنگی به وجود آمد و سیاست فرهنگی هم در دستور کار مطالعات فرهنگی قرار گرفت.
فصل سوم با ارائه دو نمونه از سیاست فرهنگی ابزاری و انتقادی در واقع نشان داده که این دو رویکرد چه شباهت ها و تفاوت هایی با هم دارند.
در فصل چهارم  به بحث در زمینه مناسبات میان ایدئولوژی و سیاست فرهنگی پرداخته  و با ارائه نمونه ای از کشورهای مختلف در جهان امروز نشان می دهد که چطور ایدئولوژی های متفاوت بر سیاست فرهنگی تأثیر گذاشته اند. در انتهای فصل به این موضوع پرداخته شده که مفهوم ایدئولوژی در گفتمان مطالعات فرهنگی چه تعریفی دارد، و افرادی مثل آلتوسر یا ژان بشلر یا جان تامسون و دیگران از مفهوم ایدئولوژی و نسبت آن را سیاست گذاری فرهنگی چه می گویند.
فصل پنجم به گفتمان ها و انواع سیاست فرهنگی اختصاص دارد. در این فصل  سنخ شناسی سیاست فرهنگی مورد بررسی قرار و بعد از آن سه گفتمان اصلی سیاست فرهنگی را شرح داده شده است. گفتمان دولتی، گفتمان بازار و گفتمان ارتباطی و مدنی که هابرماس مطرح می کند.
در ششمین فصل کتاب به طور خاص به کشورهای اروپایی و غرب پرداخته  و مبانی منطقی سیاست فرهنگی در کشورهایی مانند فرانسه، ایالات متحده و سوئد را به تفکیک توضیح می دهد و شباهت ها و تفاوت های آن را شرح و بسط قرار گرفته است. به هر حال فهم، سیاست فرهنگی مستلزم این است که پژوهش های تطبیقی انجام شود.
هفتمین فصل کتاب به مسئله مهم سیاست فرهنگی در جهان امروز اختصاص دارد یعنی مسئله جهانی شدن. این فصل نشان می دهد که در اثر جهانی شدن فرهنگی کشورهای جهان چه سیاستگذاری فرهنگی در حوزه فرهنگی انجام داده اند. در واقع چهار الگوی نظری سیاستگذاری فرهنگی در زمینه جهانی شدن فرهنگ معرفی و نقد شده است.
هشتمین فصل کتاب به سیاست فرهنگی در ایران اختصاص دارد که در اینجا تلاش شده تا یک خوانشی از سیاست فرهنگی در ایران و به ویژه ایران امروز ارائه شود و چالش هایی که سیاست فرهنگی کشورما با آن روبرو هست را با جزئیات و دقت زیادی به بحث گذاشته شده است.
آخرین فصل کتاب در واقع عنوان برنامه ریزی فرهنگی برای توسعه شهری و شهرهای خلاق است و مقاله ای است که کالین مرسر آن را نوشته و در این کتاب به فارسی برگردانده شده است . این مقاله در واقع به نوعی فضاهای پسا مدرن امروزی وارد می شود و با توجه به مفاهیم و تحولاتی که حوزه برنامه ریزی شهری به خصوص داشته است سیاست فرهنگی را در فضاهای پسا مدرن را توضیح می دهد و مسائلی مثل شهرهای خلاق و برنامه ریزی برای این نوع شهرها و چرخش فرهنگی در برنامه ریزی ها و سیاستگذاری های شهری را تشریح می کند.

درباره کتاب
موضوع کتاب: 

سیاست فرهنگی

جدیدترین کتاب ها

فرهنگ امروز ایران
مدرن یا امروزی شدن فرهنگ ایران
تاریخ فرهنگی ایران مدرن

آمار سایت

  • شمارنده سایت:3,459,956
  • محتوای منتشر شده:822
  • بازدیدکنندگان:
    • امروز:1302
    • هفته جاری:15093