The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.

همایش مردم شناسی و هنر

hmysh_mrdm_shnsy_w_hnr.jpg

روز 21 اردیبشت امسال در دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر همایشی با عنوان مردم شناسی و هنر برگزار می شود و من نیز میهمان مردم مهمان نواز این خطه دوست داشتنی کشورمان هستم. موضوع سخنرانی من اهمیت و کاربردهای مردم شناسی در زمینه مطالعات هنر و توسعه فعالیت های هنری است. سال هاست که درس جامعه شناسی هنر و همچنین دورس انسان شناسی تدریس می کنم. به تازگی مجله کتاب هفته مصاحبه ای نیز در زمینه کتاب «مردم نگاری هنر» من با من انجام داد. این مصاحبه را تقدیم شما می کنم و امیدوارم دوستان زیادی در همایش بوشهر ملاقات کنم.

«مردم‌نگاری هنر» تازه‌ترین اثر دکتر نعمت‌الله فاضلی؛ از انسان شناسان نسل جدید ایران است که به تازگی توسط انتشارات فخراکیا منتشر شده است. دکتر فاضلی که در حال حاضر عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی است، در سال‌های اخیر  نقش مؤثری در گسترش رشته مطالعات فرهنگی در ایران داشته و همچنین نوآوری‌های قابل توجهی در زمینه روش‌شناسی در این رشته به عمل آورده است. از جمله اینکه ایشان در کتاب «مردم‌نگاری هنر» نخستین گام‌های دریافت و بیان تجربه مصرف آثار هنری توسط مخاطبان را معرفی و توصیف و تحلیل کرده است. در خصوص ویژگی‌های این کتاب با ایشان به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
- با توجه به اینکه این کتاب از نخستین اثراتی است که در حوزه مردم‌نگاری هنر چاپ شده که تا حدودی موضوع ناشناخته‌ای در ایران است، به چه موضوعاتی تحت عنوان مردم‌نگاری هنر در آن توجه شده است؟ 
- مردم‌نگاری هنر؛ تلاشی است به منظور دیده شدن صورت‌های مختلف هنر اعم از ادبیات، موسیقی، هنرهای تجسمی و سینما در بافت تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی که اثر در آن تولید شده است، با این هدف که جنبه‌های متنی و فرامتنی آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. به عبارتی مردم‌نگاری هنر بیان می‌کند که هنر تنها مجموعه‌ای از نشانه‌ها یا متن نیست؛ هنر یک نوع فعالیت است که انسان‌ها به نوعی برای ساختن یا تغییر دادن جهان انجام می‌دهند و بنابراین برای فهم آثار هنری ما باید این قبیل فعالیت‌ها را در بافت فرهنگی مربوط به آن اثر، فهمیده و تجزیه و تحلیل کنیم.
-  چطور می‌توان به چنین اهدافی دست پیدا کرد؟ یا به عبارتی کتاب روش مردم-نگاری هنر را چگونه معرفی می‌کند؟
-  کتاب مردم‌‌نگاری هنر از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش اول کتاب به معرفی دیدگاه‌ها، اصول، مبانی و مباحث نظری جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی و دیدگاه‌هایی که مناسبات جامعه و هنر یا فرهنگ و هنر را تشریح می‌کند، اختصاص دارد. بخش دوم کتاب، به مجموعه مطالعات موردی و مردم‌نگارانه من از حوزه‌های مختلف آثار هنری بر اساس روش‌ها و فنون مردم‌نگاری اختصاص دارد. برای مثال بازدید از نمایشگاه آثار سالوادور دالی؛ گالری موزه تیت قدیم و نیز کنسرت شهرام ناظری در لندن. بنابراین مردم‌نگاری هنر؛ روشی است که سعی می‌کند تجربه‌های افراد، مخاطبان و مصرف‌کنندگان هنر و آثار هنری را توصیف و تحلیل کند. این روش همچنین تلاش می‌کند تا آثار هنری را در بافت و بستر تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که آن آثار خلق و یا مصرف شده‌اند، توصیف و تحلیل کند.
-  انتظار می‌رفت کتابی با چنین موضوع جالب و جذابی از شکل و شمایل قابل قبول و مناسبی برخوردار باشد در حالی که چاپ کتاب اصلاً مطلوب نیست؛ کلمات با فونتی بسیار ریز چاپ شده و خطوط درهم و برهم است.
- من کتاب را به ناشری ارائه کردم که حوزه تخصصی‌اش چاپ کتاب‌های هنری است؛ انتظار می‌‌رفت که با کیفیت مطلوبی چاپ شود. اما این اتفاق نیافتاد به این دلیل که در هزینه‌های چاپ، صرفه‌جویی کرده باشد تا بخصوص دانش‌جویان بتوانند از عهده خرید آن برآیند. بنابراین مجبور بود تعداد سطرهای هر صفحه را فشرده‌تر کند تا از حجم کتاب کم شود؛ این مسئله به کیفیت چاپ لطمه زد. ضمن اینکه ناشر نگران این مسئله بود که حوزه مردم‌نگاری هنر برای جامعه ایران شناخته شده نیست و در نتیجه شاید منتقدان و پژوهشگران هنری استقبال چندانی از آن نداشته باشند.
-  گفت و گویی که شما با سالوادور دالی در کتاب انجام داده‌اید، چطور شکل گرفت؛ با توجه به اینکه وی در سال 1985 از دنیا رفته است؟
- عنوان این بخش مردم‌نگاری سوررئال است؛ یک گفتگوی خیالی با مایه‌های انتقادی بین من و دالی بر اساس نقل ‌قول‌های متعددی که در کنار آثار وی در نمایشگاه وجود داشت، شکل گرفته است.
- همینطور از دیگر ضعف‌های چاپ کتاب این است که در گفتگویی که با سالوادور دالی انجام شده، از اثرات وی نام بردید اما تصویری از این اثرات در کتاب نیست.
- ناشر چاره‌ای نداشته و شاید باز هم بیم آن بوده که استفاده از عکس رنگی و چاپ بهتر، قیمت کتاب را افزایش خواهد داد و این موجب می‌شود تا از مخاطبان اثر کاسته شود. اما یکی از کارهای مفیدی که «کتاب هفته» می‌تواند انجام دهد این است که زمینه‌ای فراهم کند تا مؤلفان و ناشران به هم معرفی شوند؛ در حال حاضر با اینکه من مؤلف شناخته شده‌ای در ایران هستم اما هنوز نمی‌توانم ناشر مناسبی برای چاپ آثارم، پیدا کنم. بنابراین نشریه شما می‌تواند کمک کند تا مؤلفان با ناشرانی که امکانات و سرمایه بیشتری دارند ارتباط بهتری برقرار کنند.
- در فصل مطالعات فرهنگی چه رویکردهایی به منظور پرداختن به هنر از منظر مردم‌نگاری اتخاذ شده است؟
- مطالعات فرهنگی رویکردی است که سعی می‌کند مناسبات فرهنگ و قدرت را تجزیه و تحلیل کند. به این معنی که مثلاً چگونه مردم فرهنگ از جمله هنر را در خدمت مناسبات اقتصادی، سیاسی، ایدئولوژی، روابط سلطه، بازتولید نابرابری و تبعیض قرار می‌دهند که اشکال گوناگون مناسبات قدرت در یک جامعه است. در این کتاب، هم بحث نظری این حوزه تشریح شده و هم با ارائه چندین نمونه از مطالعات موردی خود که قبل‌تر اشاره شد، قابل فهم‌تر شده است. البته من یک بخش مفصلی هم راجع به ایران در این کتاب دارم.
- بله؛ مثل توجه به چند اثر از ادبیات معاصر و نیز ادبیات کلاسیک همچون سفرنامه ناصرخسرو.
- بله؛ ادبیات معاصر و نیز یک بحث و تحقیق طولانی در مورد سفرنامه‌های حج از منظر مردم‌نگاری ارائه کرده‌ام. در مورد اول، کتاب «مدیر مدرسه آل احمد» تفسیر اتنوگرافیک شده است؛ اینکه آل احمد چگونه مدرسه ایرانی، مناسبات فرهنگی و تجربه‌های آموزش مدارس جدید در ایران را در بستر مدرسه روستایی تفسیر می‌کند. در مورد دوم باید بگویم که سفرنامه‌هایی که در قرن نوزدهم و نیمه اول قرن بیستم در ایران نوشته شده، یک رویکرد جدید به مقوله حج ارائه کرده که می‌شود گفت یک فهم مدرن از آیین دینی و تاریخی حج است. در آنجا سعی کرده‌ام باز از منظر یک انسان‌شناس و مردم‌نگار، چشم‌انداز پدیدارشناسانه و رویکرد درونی تجربه انسان مدرن از پدیده سنتی حج را توصیف و تحلیل کنم. یعنی نشان دهم که از اولین سفرنامه‌نویسان مذهبی ما در دوره قاجار تا افرادی مثل آل احمد، شریعتی و حتی جواد مجابی و شکوه میرزاده‌گی، در پرتو دیدگاه مدرنیته یا تجربه انسان مدرن، چه تجربیاتی از سفر حج داشته‌اند.
- مهم‌ترین تفاوت دریافت انسان مدرن از پدیده حج با انسانی متعلق به قرون گذشته چون ناصرخسرو از این آیین دینی در چیست؟
- مهم‌ترین تفاوت این است که شخصی مانند ناصرخسرو به عنوان یک انسان مؤمن و وفادار به ارزش‌های جمع‌گرایانه و تاریخی خود به حج رفته و سفرنامه می‌نویسد اما سفرنامه‌نویسان جدید ما می‌خواهند بیشتر خود و فردیتشان را ابراز و افشا می‌کنند که آن را بسازند. از این رو در سفرنامه ناصرخسرو بیشتر وجوه بیرونی سفر حج مثل شهرها، مسیرها، کالاها و غیره منعکس شده است، اما وقتی سفرنامه «خسی در میقات» جلال آل احمد را می‌خوانیم می‌بینیم که وی جزئیات عمیقی از تأثیراتی که این آیین بر روی او گذاشته، ارائه می‌کند.

- در این کتاب از مبحث خلاقیت هم سخن گفته‌اید؛ ارتباط این موضوع با مردم-نگاری هنر در چیست؟
- عنوان این کتاب؛ جستارهای جامعه‌شناختی و انسان‌شناختی هنر است؛ بخشی از این موضوع به جامعه‌شناسی هنر اختصاص دارد؛ مقوله خلاقیت و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن یا جامعه‌شناسی خلاقیت که یکی از ابعاد اصلی هر نوع آفرینش هنری است. من در این مقاله سعی کرده‌ام نگاه یا بینش جامعه‌شناسانه به مقوله خلاقیت را توصیف و تحلیل کنم. در این فصل به ابعاد مختلف نقشی که فرهنگ و جامعه در شکوفا کردن استعدادها و خلاقیت‌های افراد دارد، اشاره شده و در عین حال تلاش کرده‌ام تا نشان دهم که تحلیل جامعه‌شناسانه خلاقیت، چه اهمیتی برای جامعه امروز ما دارد. چون افکار عمومی جامعه خلاقیت را یک امر فردی و روان‌شناختی دانسته و همین امر مانعی است بر سر راه افراد تا نتوانند در هنر مورد علاقه خود، جایگاهی پیدا کنند. من سعی کرده‌ام در این فصل از کتاب توضیح دهم همه افراد نرمال و بهنجار از هوش، استعداد و توان کافی برای هنرمند شدن برخوردارند. مهم این است که ما یک درک درستی از مقوله خلاقیت و بویژه خلاقیت هنری به دست آوریم. علاوه بر این جامعه و فرهنگ امروز جوامع توسعه یافته و در حال توسعه، این فرصت، شرایط و فرهنگ را ایجاد کرده که برای حمایت از افراد به منظور هنرمندشدنشان، کافی است.
- در مورد نوشتن هم ظاهراً نظرتان همین است؛ در این فصل بررسی و تحلیل کرده-اید که نوشتن به استعداد خاصی احتیاج ندارد.
- یکی از فصل‌های خواندنی کتاب، همین است که بر اساس تجربه من از نوشتن شکل یافته است؛ یک خودمردم‌نگاری در زمینه نوشتن. در این فصل بر اساس شناختی که از دانشجویان و اساتید دانشگاه به دست آورده‌ام، متوجه شدم که توان نوشتن اکثریتشان ضعیف است؛ بنابراین سعی کرده‌ام تا با یک لحن برانگیزاننده و مهیج برداشت‌های نادرست در مورد این عمل را توصیف و تحلیل کنم تا افراد با اصلاح ذهنیت‌ها و برداشت‌های خود، نویسندگی را آغاز کنند؛ چه نوشتن رمان و داستان باشد یا اینکه نگارش یک مقاله علمی. درواقع این باورهای نادرست است که مانع نوشتن شده؛ این یکی از فصل‌هایی است که به دانشگاهیان و نیز افراد علاقمند به نوشتن کمک می‌کند تا به این توانایی دست پیدا کنند.

پاسخ

محتوای این فیلد خصوصی است و به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.

آمار سایت

  • شمارنده سایت:4,250,593
  • محتوای منتشر شده:822
  • بازدیدکنندگان:
    • امروز:81
    • هفته جاری:2652